Delegacioni i Bashkimit Evropian Archives

Si mund t’i kapërcejmë barrierat gjinore në shkencë, teknologji, inxhinieri dhe matematikë (STEM) dhe të krijojmë më shumë mundësi për vajzat dhe gratë në botën digjitale? Këto ishin çështjet kryesore të diskutuara në panelin “Kush e kodon të ardhmen? Vajzat në STEM”, i cili u mbajt në kuadër të fushatës dhe karvanit kombëtar “Wear the Change”, të iniciuar nga Europe House dhe Delegacioni i Bashkimit Evropian.

Diskutimi, i mbajtur në kampusin e fakulteteve teknike në Shkup, trajtoi hendekun gjinor, stereotipet dhe pengesat institucionale, si dhe nevojën për qasje të barabartë në arsim, zhvillim profesional dhe pozita udhëheqëse në sektorin e teknologjisë.

Edhe pse gratë përbëjnë rreth 70% të të diplomuarve në shkencat natyrore dhe matematikë në Maqedoninë e Veriut, ndërsa më shumë se gjysma e studiuesve janë gra, përfaqësimi i tyre në profesionet e teknologjisë mbetet dukshëm më i ulët. Rreth 33% e të diplomuarve në teknologjitë e informacionit dhe komunikimit janë gra, ndërsa në sektorin e IT-së ato përbëjnë më pak se një të katërtën e fuqisë punëtore. Mungesa e mbështetjes dhe e shembujve të dukshëm të grave të suksesshme, si dhe ndjenja se nuk u përkasin këtyre fushave, vazhdojnë të ndikojnë në zgjedhjet arsimore dhe profesionale të vajzave.

Në panel morën pjesë ambasadori i Suedisë, Ola Sohlström; Marijana Ilovska Zlatanovski, drejtoreshë ekzekutive për inovacion digjital në Intertec.co dhe drejtoreshë për partneritete në Women in Tech North Macedonia; prof. dr. Ana Poceva Panovska nga Fakulteti i Farmacisë pranë Universitetit “Shën Kirili dhe Metodi” në Shkup (UKIM); dhe prof. dr. Nevenka Kiteva Rogleva nga Fakulteti i Elektroteknikës dhe Teknologjive të Informacionit (FETI) pranë UKIM-it. Diskutimin e moderoi Andrea Ugrinovska nga “Tiiiit! Inc.” – Shkup.

Prof. dr. Ana Poceva Panovska, autore e patentës së parë të UKIM-it në fushën e kimisë medicinale, për molekula hibride me potencial për trajtimin e sëmundjes së Alzheimerit, foli për transformimin e farmacisë dhe rritjen e pjesëmarrjes së grave në këtë fushë. “Sot, më shumë se 90% e studentëve në fakultetin tonë janë vajza. Ky ndryshim tregon se çfarë ndodh kur grave u krijohen mundësi për arsimim dhe zhvillim profesional”, theksoi prof. dr. Poceva Panovska.

Marijana Ilovska Zlatanovski, si përfaqësuese e Women in Tech North Macedonia, foli për rritjen e numrit të grave në teknologji, por edhe për sfidat që ato përballen gjatë rrugës drejt pozitave udhëheqëse. Edhe pse përfaqësimi i grave në sektorin e teknologjisë po rritet, ende duhet të kapërcehen barrierat që kufizojnë avancimin e tyre profesional dhe pjesëmarrjen në pozita drejtuese. “Më vjen mirë që sot po punojmë për t’i kapërcyer këto barriera dhe për t’i inkurajuar vajzat të marrin më shumë iniciativa. Padyshim që ka përparim, por ende mbetet shumë punë për t’u bërë”, theksoi ajo.

Ambasadori i Suedisë, Ola Sohlström, theksoi se përparimi i Suedisë në fushën STEM është rezultat i investimeve afatgjata në arsim, kërkim shkencor dhe inovacion.

“Suksesi i Suedisë në STEM nuk ndodhi brenda natës. Ai është rezultat i investimeve ndër breza në arsim, kërkim shkencor, inovacion dhe njerëz. Mesazhi im për vendimmarrësit në Maqedoninë e Veriut është të bëjnë të njëjtën gjë: të investojnë më shumë në arsim, në STEM dhe, mbi të gjitha, te të rinjtë. Besoj se e ardhmja e këtij vendi, e rajonit dhe e botës varet në masë të madhe nga vajza e re që sot është 20 vjeçe, që pyet veten se çfarë e pret dhe vendos se cilën rrugë do të ndjekë”, deklaroi ambasadori suedez Sohlström.

Nga ana e saj, prof. dr. Nevenka Kiteva Rogleva ndau përvojën e saj profesionale në sektorin e energjetikës, një fushë ku tradicionalisht dominojnë burrat. Ajo theksoi se njohuritë, interesi dhe arsimi cilësor kanë më shumë rëndësi sesa stereotipet gjinore, ndërsa mbështetja e familjes dhe e mësimdhënësve mund të jetë vendimtare për t’i inkurajuar vajzat të ndjekin interesat e tyre në shkencë dhe teknologji.

Kur vajzat dhe gratë nuk kanë mundësi të barabarta për ta zhvilluar potencialin e tyre, shoqëria humbet talente, ide, mundësi për inovacion dhe zgjidhje më efikase. Prandaj, kapërcimi i hendekut gjinor në STEM kërkon më shumë se biseda dhe diskutime – nevojiten mbështetje e vazhdueshme, shembuj të dukshëm dhe mundësi të barabarta për arsimim, avancim profesional dhe udhëheqje.

A mund ta dalloni çfarë është e vërtetë dhe çfarë është e rreme në internet? “Escape Fake”, një lojë interaktive me realitet të shtuar, përmes së cilës të rinjtë mësojnë të identifikojnë lajmet e rreme, fotografitë e manipuluara dhe dezinformatat, tani është në dispozicion edhe në gjuhën maqedonase dhe shqipe. Loja është falas, mund të luhet në telefona celularë dhe tabletë, ndërsa përveç këtyre dy gjuhëve, është e disponueshme edhe në tetë gjuhë të tjera evropiane.

Në një kohë kur dezinformatat dhe përmbajtjet e krijuara me inteligjencë artificiale po bëhen gjithnjë e më të vështira për t’u dalluar, Europe House i fton të rinjtë t’i testojnë aftësitë e tyre të të menduarit kritik përmes lojës. Në vend të ligjëratave tradicionale, “Escape Fake” ofron një përvojë interaktive, ku lojtarët hulumtojnë informacione të dyshimta, zgjidhin enigma dhe zbulojnë se si përmbajtjet digjitale mund të manipulohen për të ndikuar në qëndrimet dhe vendimet tona.

Në kuadër të Ditëve të Edukimit Mediatik 2026, nga 26 deri më 30 tetor, Europe House organizon punëtori interaktive për nxënësit e shkollave të mesme, ku ata kanë mundësi ta provojnë lojën dhe përmes shembujve praktikë të mësojnë se si t’i identifikojnë dezinformatat.

E zhvilluar në Bashkimin Evropian me mbështetjen e programit Evropa Kreative, “Escape Fake” i udhëheq lojtarët në një udhëtim interaktiv në botën e dezinformatave. Me ndihmën e Hanës, një hakere etike dhe historiane, lojtarët eksplorojnë dy misione. Në “Muzeun e Dezinformatave”, ata zbulojnë falsifikime historike, fotografi të manipuluara dhe përmbajtje “deepfake”, ndërsa në “Situata në Autobus” hetojnë një histori të rreme që është përhapur në internet, verifikojnë burimet dhe mësojnë të identifikojnë mashtrimet përmes metodës “phishing”, profilet e dyshimta në internet dhe manipulimet digjitale.

Në kuadër të punëtorive, nxënësit marrin pjesë edhe në diskutime dhe ushtrime praktike, përmes të cilave e lidhin përvojën nga loja me situatat e përditshme në rrjetet sociale. Qëllimi është që të rinjtë të inkurajohen t’i vënë në dyshim informacionet që shohin në internet, t’i verifikojnë burimet përpara se të shpërndajnë përmbajtje dhe të zhvillojnë aftësi për të marrë vendime të informuara në botën digjitale.

Përmes kësaj nisme, Europe House dhe Delegacioni i Bashkimit Evropian synojnë të tregojnë se edukimi mediatik mund të jetë interesant, interaktiv dhe i qasshëm për të gjithë. Identifikimi i dezinformatave nuk është vetëm një aftësi e dobishme, por edhe një pjesë e rëndësishme e pjesëmarrjes së përgjegjshme në botën digjitale.

A jeni gati t’i zbuloni lajmet e rreme? Europe House i fton të rinjtë, nxënësit dhe të gjithë të interesuarit ta provojnë “Escape Fake”, t’i testojnë njohuritë e tyre dhe përmes lojës të zbulojnë se si të mbrohen nga dezinformatat dhe manipulimet në internet.

“Escape Fake” është falas dhe e disponueshme për të gjithë të interesuarit. Shkarkoni aplikacionin dhe filloni të luani.