Nga robotika, inteligjenca artificiale dhe burimet e ripërtëritshme të energjisë, deri te astronomia, botanika dhe eksperimentet shkencore, Nata Evropiane e Studiuesve 2026, e mbajtur më 25 shtator, ofroi mbi 85 aktivitete interaktive, duke i shndërruar Shkupin, Manastirin, Shtipin, Ohërin dhe qytete të tjera në hapësira eksplorimi, mësimi dhe zbulimi.

Nata Evropiane e Studiuesve është pjesë e një nisme evropiane që e afron shkencën me publikun, duke krijuar mundësi për takime të drejtpërdrejta me studiuesit dhe për njohjen nga afër me punën e tyre. Këtë vit, përmes punëtorive, demonstrimeve shkencore, ekspozitave, ligjëratave publike, vizitave në laboratorë dhe lojërave interaktive, vizitorët patën mundësinë të bëjnë pyetje, të eksperimentojnë dhe të zbulojnë se si kërkimet shkencore ndikojnë në jetën e përditshme.

Në mbështetje të kësaj nisme u përfshi edhe rrjeti i Europe House, i cili përmes qendrave të tij në mbarë vendin krijoi mundësi shtesë që të rinjtë dhe publiku i gjerë të zbulojnë botën e shkencës dhe ta përjetojnë atë në një mënyrë ndryshe, më interaktive.

Aktivitetet u realizuan në kuadër të projektit CHOOSE SCIENCE – „Zgjidh shkencën! Ndërtimi i shoqërisë përmes kërkimit dhe inovacionit“, i mbështetur nga Bashkimi Evropian përmes programit „Horizont Evropa“ dhe veprimeve „Marie Skłodowska-Curie“ (MSCA). Projekti koordinohet nga Universiteti „Shën Kirili dhe Metodi“ në Shkup (UKIM), ndërsa në të janë përfshirë edhe Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Maqedonisë (MANU), Universiteti „Shën Klimenti i Ohrit“ – Manastir (UKLO), Universiteti „Goce Dellçev“ – Shtip (UGD), Shoqata Ekologjike e Maqedonisë (MED), së bashku me partnerë të tjerë.

Shkupi: Nga robotika dhe inteligjenca artificiale te botanika dhe astronomia

Në Shkup, fakultetet e UKIM-it hapën laboratorët dhe klasat e tyre për vizitorët, duke u ofruar mundësinë të hedhin një vështrim në botën e kërkimeve bashkëkohore.

Në Kampusin Teknik, Fakulteti i Inxhinierisë Mekanike prezantoi mundësitë e mekatronikës, robotikës industriale, automatizimit dhe inxhinierisë së prodhimit. Përmes punëtorive dhe demonstrimeve, vizitorët u njohën edhe me dizajnin industrial, automjetet motorike, materialet inxhinierike dhe teknologjitë e saldimit. Ekspozita Project Hub vuri në pah projektet e studentëve dhe zgjidhjet kreative inxhinierike, ndërsa Këndi i BE-së prezantoi mbështetjen evropiane për shkencën dhe inovacionin në fushën e inxhinierisë.

Fakulteti i Elektroteknikës dhe Teknologjive të Informacionit (FEIT) e afroi shkencën e energjetikës dhe teknologjitë moderne digjitale me publikun. Ndër temat e trajtuara ishin prodhimi i energjisë elektrike nga burimet e ripërtëritshme, teknologjitë Power-to-X, mësimi makinerik dhe arkitekturat kompjuterike. Në Fakultetin e Shkencave Kompjuterike dhe Inxhinierisë (FINKI), fokusi u vu te transformimi digjital, inteligjenca artificiale dhe siguria kibernetike, përmes një diskutimi në panel dhe prezantimeve kushtuar projekteve kërkimore dhe inovative.

Vizitorët kureshtarë patën mundësi të eksplorojnë edhe shkencat natyrore. Fakulteti i Shkencave Natyrore dhe Matematikës (PMF) mundësoi vizita në Kopshtin Botanik, Laboratorin e Matematikës Kreative dhe Observatorin Sizmologjik, si dhe njohjen me platformat gjeohapësinore Google Maps, Google Earth Pro dhe QGIS. Shkenca e të dhënave dhe zbatimi i saj në botën e biznesit u prezantuan përmes punëtorisë interaktive të Fakultetit Ekonomik, me titull „Çrregullimet mund të jenë argëtuese – Zbulo çfarë fshehin numrat përmes analizës së biznesit“.

Manastiri: Shkenca përmes kohës, artit dhe qiellit me yje

Manastiri ishte një nga qendrat kryesore të edicionit të sivjetshëm, me një program të pasur të organizuar nga Universiteti „Shën Klimenti i Ohrit“ (UKLO), në bashkëpunim me COLORS. Aktivitetet nisën më 24 shtator në Bliss Mall, ku vizitorët morën pjesë në një gjueti shkencore të thesarit. Gjithashtu, rreth 40 nxënës të shkollave të mesme dhe mentorët e tyre u pajisën me certifikata për punimet e realizuara me temën „Metamorfoza“, në kuadër të konkursit „Rrënjë dhe krahë“.

Ngjarja qendrore u mbajt më 25 shtator në Bibliotekën Universitare „Shën Klimenti i Ohrit“ në Manastir. Një vend të veçantë në program zuri homazhi kushtuar Dr. Anastas Kocarevit, shkencëtar maqedonas dhe pionier i radiologjisë dhe onkologjisë, i njohur edhe për bashkëpunimin me Marie Curie. Rikujtimi i trashëgimisë së tij shkencore ishte një mundësi për të vënë në pah rëndësinë e studiuesve, zbulimet e të cilëve hapin rrugën për brezat e rinj.

Edhe Europe House Bitola iu bashkua programit, duke i ftuar vizitorët ta zbulojnë universin nga një këndvështrim tjetër. Përmes vëzhgimit me teleskop, pjesëmarrësit patën mundësinë të mësojnë se si astronomët studiojnë trupat qiellorë, kryejnë matje të sakta dhe zbulojnë botë të largëta. Një takim me qiellin e mbushur me yje mjaftoi për të nxitur pyetje të reja dhe për të zgjuar interesimin për astronominë.

Shtipi: Laboratorë të hapur dhe shkencë nën yje

Në Shtip, Universiteti „Goce Dellçev“ hapi laboratorët e tij për nxënësit e shkollave të mesme dhe të gjithë qytetarët e interesuar. Vizitorët patën mundësinë të njihen me punën kërkimore dhe, përmes prezantimeve të profesorëve universitarë, të mësojnë më shumë për fusha të ndryshme shkencore.

Programi përfshiu edhe debate dhe ligjërata profesionale, ndërsa përfundoi me ngjarjen multimediale „Arti dhe shkenca nën yje“, e mbajtur në Sallën Sportive „Jordan Mijalkov“. Ndërthurja e shkencës me artin ofroi një mënyrë tjetër për ta përjetuar kërkimin shkencor, duke dëshmuar se edhe kreativiteti mund të nxisë kureshtjen.

Ohri: Konferenca shkencore, punëtori, vëzhgime laboratorike dhe eksperimente

Në Ohër, Nata Evropiane e Studiuesve u shënua edhe me konferenca shkencore dhe punëtori interaktive. Më 25 dhe 26 shtator u mbajtën konferencat e Shoqatës së Kimistëve dhe Teknologëve të Maqedonisë, si dhe të Shoqatës së Fizikanëve të Maqedonisë, të cilat përfshinë një sesion të hapur me postera, demonstrime eksperimentale dhe aktivitete interaktive për nxënësit. Ndërkaq, në Institutin Hidrobiologjik, punëtoria „Organizmat e gjallë dhe mjedisi i tyre“ u mundësoi pjesëmarrësve të eksplorojnë botën e habitateve ujore përmes aktiviteteve laboratorike dhe vëzhgimeve me mikroskop, duke zbuluar se si kushtet në ujë ndikojnë te organizmat e gjallë dhe përshtatja e tyre me mjedisin.

Veles: Kur shkenca bëhet një mister për t’u zgjidhur

Në Europe House Veles, me rastin e Natës Evropiane të Studiuesve, shkenca u shndërrua në një hetim të vërtetë. Tre ekipe, tre mistere shkencore dhe një mision: të zbulojmë se çfarë kishte ndodhur në të vërtetë.

Në bashkëpunim me Shkollën e Mesme “Shën Kirili dhe Metodi” – Negotinë, studiuesit e rinj analizuan prova, zhvilluan eksperimente në kimi, biologji dhe fizikë, lidhën të dhënat dhe, hap pas hapi, arritën te zgjidhja përfundimtare.

Në këtë hetim të pazakontë shkencor, mësuesit morën rolin e mentorëve, duke i udhëhequr studiuesit e rinj gjatë eksperimenteve dhe duke nxitur kureshtjen, punën në ekip dhe dëshirën e tyre për të eksploruar.

Strumica: Shkenca si lojë dhe sfidë ekipore

Edhe Europe House Strumica iu bashkua Natës Evropiane të Studiuesve, duke organizuar një shëtitore shkencore në bashkëpunim me shkollat fillore dhe të mesme të Strumicës. Stacionet shkencore u prezantuan nga nxënësit e shkollave të mesme dhe mentorët e tyre, të cilët, përmes eksperimenteve, u mundësuan vizitorëve të shohin nga afër se si funksionojnë parimet shkencore në praktikë.

Për ata që kërkonin një sfidë shtesë, u organizua edhe Escape Room: „Laboratori i shkencëtarit të çmendur“. Të ndarë në ekipe, shkencëtarët e rinj vunë në provë logjikën, shpejtësinë dhe aftësitë e tyre për bashkëpunim, duke u përpjekur të zgjidhnin enigmat dhe të dilnin nga laboratori.

Shkenca është për të gjithë

Nga hapat e parë në botën e robotikës deri te vëzhgimi i yjeve të largët, Nata Evropiane e Studiuesve dëshmoi se shkenca nuk njeh kufij moshe, njohurish apo profesioni. Ajo është një hapësirë për pyetje, eksperimente, shkëmbim idesh dhe zbulimin e gjërave që deri dje mund të na dukeshin të paarritshme.

Me aktivitete falas dhe të hapura për të gjithë, ngjarja u ofroi nxënësve, prindërve, mësimdhënësve, studiuesve dhe sipërmarrësve mundësinë të njihen me shkencën në mënyrë të drejtpërdrejtë dhe argëtuese. Njëkohësisht, përmes rikujtimit të trashëgimisë shkencore dhe prezantimit të kërkimeve bashkëkohore, u përcoll një mesazh i fuqishëm për rëndësinë e shkencës në ndërtimin e shoqërisë.

Sepse shkenca nuk është vetëm diçka që e mësojmë nga librat shkollorë – ajo është diçka që e eksplorojmë, e përjetojmë dhe e ndajmë me të tjerët. Dhe çdo zbulim i ri fillon me kureshtje dhe me një pyetje të vetme.